ojojoj!

      Jeden cmentarz ogarnęłam już jakiś czas temu, bo daleko, teraz dwa bliższe. Trochę mycia, trochę grabienia, trochę sprzątania starych zniczy. Tym razem nie kupuję nowych. Umyłam te, które są ładniejsze i dokupiłam tylko wkłady. Przecież one jeszcze długi czas mogą być używane, po co to kupować nowe. Podobno są jakieś coroczne trendy, jakaś moda. Moda na cmentarzu? Nigdy się tym nie interesowałam. Niektórzy kupują najnowsze fasony, wymyślne takie, albo w określonym kształcie i kolorze. A potem całe hałdy leżą gdzieś obok kontenerów, bo się  nie mieszczą. Tu przyznam, że bardzo podoba mi się pomysł ustawienia przy bramie wejściowej na cmentarz regału z półkami, na których można zostawić zbędny znicz, gdy ktoś chce wymienić, a kto potrzebuje, może sobie wybrać i wziąć zamiast kupować. Stoją takie dwa przy dwóch najbardziej obleganych bramach. Widzę, że regały mają wzięcie i cały czas trwa tam ruch. Jedni zostawiają dobre, ładne jeszcze znicze, a inni wybierają coś dla siebie, gdy im się spodoba. Widziałam takie rozwiązanie dopiero na jednym cmentarzu, ale może pomysł zyska popularność także w innych miejscowościach.

     W tym roku postąpiłam podobnie, tylko ze swoimi własnymi zniczami. Które są całe, nie rozbił je wiatr czy inne okoliczności, wzięłam do domu, umyłam, dokupiłam wkłady i postawiłam ponownie. A część mam jeszcze na wymianę w najbliższym czasie. Kwiaty kupuję co roku nowe, bo nie umiem wyhodować sama chryzantem ze szczepków. Jakoś nigdy się tego nie nauczyłam i mi nie wychodzą. Sztucznych nie kupuję. Mało to plastiku wszędzie? 

     No i tak sobie wczoraj zawiozłam część zniczy i kwiatów. Dzisiaj kolejną część, już ostanie zakupione chryzantemy. Pogoda zapowiada się bez przymrozków, to trochę postoją. Odwracam się do powrotu i... jak nie pierdyknę na nowy chodnik w alejce cmentarnej! Aż mi buty spadły. Leżę jak długa. Czuję tylko, że się nie połamałam,  ale wstać się bałam w pierwszej chwili. Chodnik położyli niedawno, ma co najmniej 15 cm wysokości, wszystkie groby wzdłuż alejki są na dużo niższym poziomie. No i zaczepiłam z impetem. Mimo spodni, na jednej nodze pod kolanem zdrapane w dwóch miejscach do krwi, na drugiej rozbite kolano. Obok siniaki. Ratując się podparłam się rękami, całe szczęście w rękawiczkach, które się rozdarły, ale dzięki nim nie pozdzierałam na dłoniach skóry. Tylko łokieć lewej ręki też zasiniaczony, bo na niego upadłam. Kurtka i sweter pod nią ochroniły rękę przed bardziej krwawymi skutkami. A cała poleciałam tak gwałtownie, że głowa mnie boli do tej pory od samego wstrząsu w powietrzu, chociaż nią na szczęście nie uderzyłam.   

      No i tak to chyba skończyły się moje tegoroczne peregrynacje po cmentarzach. Przypuszczam, że dopiero jutro naprawdę zacznie mnie boleć. Rodzina mnie zwiozła do domu i na razie leżę, odkażam rany, smaruję siniaki maścią. Rozbite kolano nieco sztywnieje, ale nie wygląda groźnie. Trzeba będzie się trochę pooszczędzać. 

nic szczególnego

Nie ma tu nic szczególnego...

Droga się snuje pod płotem -

Skąd ona i dokąd wiedzie,

Prawie nie myślę o tem... 

     Podoba mi się filozofia życiowa zawarta we fragmencie wiersza Kasprowicza. Żyję tu i teraz, skupiam się na tym, co najbliżej, co ode mnie zależy i co mieści się w kręgu moich zadań, obowiązków, działalności. Mam wrażenie, że dzisiaj panuje jakiś niezdrowy pęd, żeby kontrolować wszystko - nie tylko to, co rzeczywiście od nas zależy, ale nawet cudzy czas, cudze zajęcia, zainteresowania, poglądy. "Dlaczego nie zrobisz tego czy tego" - słyszę, nie tylko skierowane do mnie, ale w ogóle ktoś kogoś tak rozlicza. Albo "dlaczego on/ona uważa tak czy tak", przy czym to "dlaczego uważa/uważasz" nie oznacza, że ten ktoś chce poznać czyjeś zdanie, tylko od razu jest to powiedziane  z wyższością "ja wiem lepiej", a ty sądzisz głupio. 

     A drogi życia są takie właśnie, jak w  tym wierszu: biorą się z daleka i wiodą daleko, nie zawsze wiemy dokąd zaprowadzą. Trzeba mieć pokorę i zgodzić się na to, że nie zawsze odkryjemy jej początek i nie poznamy końca. Zwłaszcza cudzej drogi. I we własnym życiu mamy wiele tajemnic, zdarzeń, zbiegów przypadku. A może losu czy przeznaczenia, którego do końca nie poznamy, nie wyjaśnimy, nie zrozumiemy. Nie da się mieć wszystkiego pod kontrolą, a chęć zawładnięcia biegiem zdarzeń trąci pychą. 

     Lubię swoje opłotki i drogę wijącą się skądś i dokądś. Mogę tą drogą wybrać się gdzieś, pójść, pojechać bez konieczności sprawdzenia, gdzie jest jej koniec. Ot, taki niedługi kawałek tylko. Do sklepu, do kościoła, do sąsiadki, do mostu nad rzeką, do przystanku, skąd pojadę nieco dalej. Droga za płotem jak droga życia ma swoje zakręty, ciekawe miejsca, czasem wiedzie pod górkę, czasem z górki, prowadzi do ludzi albo w drugą stronę do lasu, na pola i łąki. Nie jest moją własnością. Mogę z niej tylko korzystać. I z życia mogę korzystać tu, gdzie jestem i tyle, ile mi go dano. 

      Do samego przetrwania człowiekowi nie potrzeba wiele: chleba, dachu nad głową, w naszym klimacie trochę ciepła jesienią i zimą, paru ubrań, zdrowia i sprawności na tyle, żeby nie musieć za bardzo się martwić. Wszystko, co pojawia się więcej, jest prezentem, który powinien przynosić radość, ale czy umiemy się nim cieszyć? Czy umiemy rozpakować dzień jak podarunek pełen niespodzianek? Czy umiemy za niego dziękować? 

      Wczorajszy dzień przyniósł mi kilka takich prezentów. Kawę z kokosowo-czekoladowym ciastkiem i książkę. Moja droga zza płotu zaprowadziła mnie najpierw do kawiarni w mieście. Duża kawa z podwójnym espresso, ciasto, gwar wokół, chwila rozmowy. Czas jak rozpakowany prezent. I drugi prezent podczas wizyty na poczcie, gdzie zobaczyłam gruby tom: "Przygody dobrego wojaka Szwejka". Oczywiście, że czytałam. Oczywiście, że oglądałam co najmniej dwie serialowe ekranizacje. Ale nie mam w domu na półce z książkami. Więc kupiłam i jeszcze raz przeczytam. Będzie to moja porcja dobrego humoru zażywana jako lekarstwo w najbliższym czasie.  

siurpryza

     Chata wolna na trzy dni. W piątek o piątej rano zostałam w domu sama. Cisza, spokój, lenistwo... No właśnie nie. Na lenistwo nie ma czasu. W piątek - po czwartkowej ulewie, podczas której wieczorem widziałam jak straż jeździła do kogoś wypompowywać wodę - rozjaśniło się, wypogodziło i pomaszerowałam z narzędziami ogarniać krzewy, pnącza, gałęzie. Cięłam, przycinałam, skracałam, prześwietlałam, rąbałam, a pozostałości uprzątnęłam do wielkiego dołu z kompostem. Namachałam się okrutnie, a efekty mizerne, bo jest tego jeszcze do zrobienia kilka razy więcej. Praca na świeżym powietrzu jednak dobrze mi zrobiła, bo przestała mnie boleć głowa. Nie za dużo spałam, gdy trzeba wyprawić towarzystwo w świat i od czwartej rano wszyscy na nogach w gorączce ostatniego wybierania się, sprawdzania czy w walizkach wszystko jest. 

     Chata wolna, więc moje psy podwórzowe uznały, że nie mogę być samotna i wpakowały się do domu. Mają swoje osobne budy, mają wspólne legowisko w szopie, gdzie nie pada, nie wieje, zacisze i spokój. Ale nie, one muszą być ze mną, w domu, zostawiając ślady zabłoconych łap we wszystkich pokojach, a najlepiej to jeszcze spać ze mną na łóżku. No i miałam wczoraj całą chałupę do sprzątania. Do tego porządki w ogrodzie, żarcie dla kur, palenie w centralnym, bo się zimno zrobiło. O, nie, myślę sobie, wieczór będzie tylko dla mnie: pachnąca kąpiel, olejki, relaks, muzyka, wyciszenie. 

      Jeszcze przed wieczorem naleciało mnie na porządki w kuchennej szafce. Znajduję herbatkę rozgrzewającą z imbirem i pomarańczą. Super! Zaparzam, bo już pora na taką właśnie.  A do kompletu świeża pokrzywa, którą popijam małymi łyczkami.

      No i tak było. Mniej więcej do północy. Oglądam jeszcze zdjęcia z wycieczki - tych nieobecnych w domu. Ładne kadry, pejzaże, pogoda tam dopisuje. Umawiam się ze znajomym na jutro na dłuższą rozmowę telefoniczną. Potrzebuje porady. Ok, będę miała czas, zdzwonimy się. Po północy psy walą w drzwi. Jeden nauczył się tak łapami walić w drzwi, że aż dudni. Ma mocne łapy i upór. No i wpuściłam je na te pomyte podłogi. A potem patrzę na termometr: tylko 1 stopień powyżej zera. Ma być pełnia, zapewne temperatura spadnie, może być przymrozek. Biorę zimową kurtkę, czapkę, szalik, jakieś skarpetki i lecę do ogrodu przykrywać chryzantemy. Psy ze mną. Potem wracam do domu - psy ze mną. Po umytych podłogach śladu nie zostało. No nic, rozkładam im dywaniki na podłodze, może będzie spokój. A gdzie tam. Jeden pies pcha się do mnie na łóżko. No bez przesady! Zwalam go bez pardonu, ma swoje legowisko. 

     Patrzę rano - mrozu nie ma, temperatura wzrosła - teraz 5 stopni. I po co ja tak gnałam w środku nocy przykrywać te kwiatki? Czy spałam godzinę dłużej? Oczywiście, że nie. Od rana wszystkie zegarki w domu mają godzinne przyspieszenie. Wszystkie, ale nie moje. Ja swoich nie przestawiałam na lato i teraz wskazują właściwy czas. 

stanowczo za blisko

     Od rana dzisiaj dudniło i ziemia się trzęsła. Huk i dudnienie, huk i dudnienie... Co jest, myślę sobie... Grzmoty jakby daleka burza. Jaka burza o tej porze? Po porannym zachmurzeniu rozpogodziło się, w górze piękny błękit nieba, słońce... Nieduży wiatr, ale zrobiło się cieplej. Na słońcu termometr wskazał 21 stopni, w cieniu jakeś 17. Rozpędziłam  się z pracami na podwórzu, w ogrodzie, w sadzie... A dudnienie nie ustaje. Jest coraz częstsze. Ziemia mi pod stopami aż drży. Jakiś Hannibal ze stadem słoni nadciąga czy kto? 

     Zmrok zapadł a dudnienie nadal słychać, choć może rzadziej. I dopiero wtedy dowiedziałam się, że mieszkam stanowczo za blisko jednego z największych w Polsce poligonów. Dojazd szosą zająłby maksymalnie 40 minut, ale w linii prostej to jest rzut beretem. Nie widziałam, że mam takie sąsiedztwo  w prostej linii przez połacie lasu i łąk. Dotąd jakoś nie zdarzało się, żeby tak intensywnie coś tam trenowano. Teraz czytam, że odbywają  się ćwiczenia z dronami - czyli co? Chyba ćwiczą jak je zestrzeliwać i dlatego tak dudniło: od ostrzału rakietowego. No to ja dziękuję, może w lecie, gdy nieraz z daleka słyszałam jakby burza się zbliżała, ale w końcu się nie pojawiała, to nie była burza, tylko ćwiczenia? Człowiek przestanie własnym uszom wierzyć. 

      O jakichś poligonach w promieniu stu, dwustu km to wiedziałam, ale o tym jakoś do tej pory nie. A jest najbliżej. Kiedy powstał? Nie mam pojęcia. Teraz przypominam sobie, że z dziesięć lat temu była mowa, że w najbliższych lasach ma powstać poligon. Zastanawialiśmy się wtedy, czy jeżeli w lasach państwowych wykroją miejsce na poligon, to czy podczas ćwiczeń i manewrów będziemy mogli wejść do swoich leśnych działek, które są położone obok. Potem temat ucichł. Ale, jak widać, coś w tej dawnej plotce było ziarno prawdy, tylko dotyczyła ona innego nadleśnictwa, nie tego najbliższego nas. No i powstał, a właściwie został reaktywowany teren do ćwiczeń wojsk lądowych, w tym artylerii. Jest więc huk i dudnienie. 

       No i czy w takim razie nie powinno się pojawiać w telefonie ostrzeżenie z RCB, żeby było wiadomo, co się dzieje? Czy to tylko ćwiczenia, czy już nas atakują?  

kierunki

       Czytam doniesienia o zamieszkach we Francji. A tam, jak to zwykle bywa, pokojowa z założenia manifestacja przeobraziła się w uliczne burdy, wandalizm, niszczenie sklepów, podpalenia, demolkę. Zaczęło się kilka tygodni temu od protestów uczniowskich podobno. Znajomy, który mieszkał w Paryżu przez kilka lat mówił mi kiedyś, że Francuzi mają manifestowanie we krwi jako styl życia nieomal i co sobotę odbywały się tam jakiś manifestacje przeciwko czemuś. I co ciekawe, brali w nich udział także pracownicy instytucji państwowych, nawet na szczeblu ministerialnym, więc to nie jest tak, że protestują biedni, bezrobotni i wykluczeni.

      Na wczoraj, 17 października, skrzyknęło się już kilka różnych środowisk (pod hasłem "Młodzi i Żółci" - nawiązując do protestów młodzieży i Żółtych Kamizelek) na wspólny protest pod hasłami walki z drożyzną, podwyżkami, zmianami klimatycznymi i ogólnie brakiem perspektyw na przyszłość. Protestujący twierdzą, że w całym kraju, w wielu miastach wzięło udział co najmniej 800 tysięcy, strona policyjna podaje 550 tysięcy uczestników. Bez względu na spory co do liczby, zdjęcia pokazują, co się działo: płonący ratusz w Limoges, płonące sklepy, zakłady usługowe, samochody na ulicach w Marsylii, Lille, Paryżu, zdewastowane i rozgrabione sklepy. Nagranie z Marsylii ukazuje formalną bitwę uliczną między demonstrantami a siłami policyjnymi. Kamienie tylko fruwały. Demonstranci atakowali czym popadło, poza kamieniami jakimiś żelaznymi drągami, barierką uliczną próbowali wybić tylne drzwi policyjnego samochodu, taszczyli jakiś zdemolowany słup czy maszt. 

      Chyba w Marsylii było najostrzej, bo w Paryżu jednak siły rządowe powstrzymały demonstrantów przed wtargnięciem na Champs-Elysees, ale - jak oświadczył mer Paryża - wiele ulic zostało całkowicie zniszczonych. Broniono centrum, a boczne ulice zamieniły się we front walki. W Marsylii zaś pojawiły się hasła bezpośrednio nawiązujące do Wielkiej Rewolucji Francuskiej z 1789 roku: "To rewolucja! Zdobywamy Bastylię" - krzyczano. Transparent głosił zaś: "Rewolucja albo śmierć". Z kolei w Montpellier na centralnym placu zawieszono wielkie hasło: "Lud zwycięży".  

     Tylko kto się okaże nowym Robespierrem, który podpali dzisiejszą Francję? I zawsze warto pamiętać, że ten "lud" ściął w efekcie swoich przywódców z Robespierrem, Dantonem i innymi na czele. Wielka Rewolucja zdemolowała ówczesny układ i hierarchię społeczną, wymierzona była przeciwko arystokracji i duchowieństwu (w samej masakrze paryskiej we wrześniu 1792 roku zamordowano ok. półtora tysiąca osób, w tym 300 księży). Ogólna liczba zamordowanych w czasie Wielkiej Rewolucji jest niemożliwa do oszacowania, ale masowe samosądy odbywały się w różnych miastach i regionach Francji. Dane szacunkowe podają, że  przez ścięcie gilotyną zginęło co najmniej 35 tysięcy ludzi, znacznie więcej zginęło w wyniku samosądów i masowych łapanek wściekłego tłumu, a wojna domowa w Wandei (1793 - 1796) pochłonęła ok. 400 tysięcy ofiar. 

     Kiedy więc dzisiaj ktoś powołuje się na hasła rewolucji z 1789 roku, o jaki kierunek zmian chodzi?  Obecne władze Francji, jakby nie było, Francji Republikańskiej, władze wybierane w powszechnych wyborach, są przez demonstrantów utożsamiane z którym osiemnastowiecznym "wrogiem ludu"? Z Ludwikiem XVI czy hierarchią kościelną? Generalnie, tak samo jak ponad dwieście lat temu, tak i teraz pierwszym efektem jest zniszczenie: instytucji, budynków, sklepów, zabytków... Każda rewolucja niszczy ogromny dorobek minionych pokoleń. 

      Zastanawiając się nad kierunkami podróży mam wątpliwości czy chciałabym oglądać płonące samochody, kosze na śmieci, witryny sklepowe, latające kamienie na ulicach francuskich miast. Chyba zainteresuję się najnowszą listą plebiscytu "National Geographic" Cuda Polski 2026. W każdym województwie wybrano jedną atrakcję wartą odwiedzin, czyli w sumie jest ich szesnaście. O ile w poprzednich latach bywało, że niektóre były mi znane, tak tym razem żadnej z nich nie widziałam. Wyglądają na kierunki o wiele bardziej interesujące niż francuskie przymiarki rewolucyjne. 

woj.

dolnośląskie - Arboretum Wojsławice

kujawsko-pomorskie - Mysia Wieża i Jezioro Gopło w Kruszwicy

lubelskie - Kraszczady

lubuskie - Gród Santok

łódzkie - Aflopark  w Pabianicach

małopolskie - Krynica-Zdrój

mazowieckie - Otwock i Świdermajer

opolskie - Zamek Książęcy w Niemodlinie

podkarpackie - kościół w Haczowie

podlaskie - Pojezierze Suwalskie i Jezioro Hańcza

pomorskie - Kalwaria Wejherowska

śląskie - Szlak Orlich Gniazd

świętokrzyskie - rzeka Nida

warmińsko-mazurskie - Kanał Elbląski

wielkopolskie - Kraina 100 Jezior

zachodniopomorskie - Chłopy

Wycieczka dla samej siebie

      Poprzednia wycieczka nie doszła do skutku, więc wybrałam się  na inną. Wsiadłam i pojechałam do dużego miasta. No nie tak od razu, najpierw zarezerwowałam nocleg. Przejrzałam listę znajomych i numery telefonów. Może zadzwonić? Umówić się na kawę? Na wspólny spacer, może na jakąś wystawę? Moja decyzja była dosyć spontaniczna, w ostatniej chwili i zrozumiałabym, gdyby komuś nie pasowało, ale... Nie dzwoniłam do nikogo. Bo czy tego chciałam? Rozmów, atrakcji, dzielenia mojego krótkiego czasu pobytu na poszczególne odcinki odmierzane zegarkiem? Wgłębiania się w temat "co robiłaś ostatnio"? Życie nieustannie płynie naprzód i nie zawsze warto tracić czas na opowiadanie, co się wydarzyło przez ostatnie miesiące, tygodnie... 

      Więc nie dzwoniłam do nikogo. Nastrój jak w słynnej kwestii filmowej: "Nie chce mi się z tobą gadać", a mnie nie chciało się gadać w ogóle. Postanowiłam: zero pośpiechu. Pierwszy spacer od przystanku pod górkę w stronę centrum. Powoli. Patrzę na wycieczki. Różne: dzieci, młodzież, seniorzy. Każda grupa ma swojego opiekuna. Dochodzą do mnie głosy przewodników: "Stoimy przed zabytkową kamienicą...", "Wejdziemy zaraz na wieżę widokową...", "W tym domu urodził się sławny...", "Na wystawie zobaczymy...", "Obiad przewidziany o godz..." itd. 

      Katedra. Zawsze wywiera na mnie wielkie wrażenie. Położona na wzgórzu, z daleka widać jej bryłę i wieżę. I chociaż to nie to samo, co Notre Dame z powieści Hugo, ma swoje tajemnice. Zawsze lubię tu wchodzić. A ponieważ to była niedziela, zostaję na mszę. Zdejmuję plecak i kładę pod ścianą w bocznej nawie. Słuchając kazania podziwiam iluzjonistyczne malarstwo: kolumny, kapitele, ślimacznice, gzymsy. Przez chwilę naprawdę się zastanawiam czy kanciaste framugi są prawdziwe, czy tylko namalowane. Nad portretem dawnego tutejszego biskupa niezwykłe, bujne esy-floresy roślinne. Z kolei w innym miejscu intrygująca rzeźba, którą oglądam z bliska po zakończeniu nabożeństwa. W jeszcze innym bocznym ołtarzu portret nieznanej mi postaci. Na szczęście są podpisy: biskup zamordowany w Ravensbrück, obok inni błogosławieni, święci... Na zakończenie organista dał krótki popis muzyczny.  

     Czas udać się do hotelu. Po drodze może coś przekąsić. Widzę zachęcającą tabliczkę do restauracji, której wcześniej nigdy tu nie widziałam. Wchodzę, spróbuję, zobaczę, co mają. Na szczęście tłoku nie ma i wolny stolik znajduje się od razu. Nie potrafię się zorientować w charakterze tego lokalu. Zakres menu przeważnie jarski, częściowo wegetariański, ale nie tylko. Są kawy, wina i świeżo wyciskane soki. Wybieram kopytka z czymś zielonym, pomidorkami koktajlowymi, marynowaną rzodkiewką i oliwą truflową, do tego sok jabłkowo-pomarańczowo-szpinakowy. Porcja całkiem solidna. Obsługa stara się zachować powagę i - nawet bym powiedziała - pewne dostojeństwo w zachowaniu, gdy podchodzą do klientów oczekujących przed tabliczką "Zapytaj o wolny stolik".  Wywiera to jednak nieco komiczne wrażenie w zestawieniu z luźnym strojem młodzieżowych kelnerów i szeregiem zawieszonych na ścianie fowistycznie przerobionych portretów sławnych osób, wśród których rozpoznaję Jaggera, Tinę Turner, Chaplina, Monroe, Einsteina, Nicholsona, Santanę... Mam wątpliwości co do postaci z długą siwą brodą i waham się czy to Tołstoj, czy może Sołżenicyn, ale  biorąc pod uwagę funkcjonowanie i popularność w popkulturze stawiam na Tołstoja. 

      Sok szpinakowy okazał się proroczą zapowiedzią dalszego ciągu następnego dnia, gdy wybrałam na śniadanie omlet włoski ze szpinakiem, choć w zupełnie innym lokalu. Moja pamięć pracuje teraz usilnie nad przypomnieniem sobie, gdzie jadłam jakiś czas temu pierogi ze szpinakiem. Jak już sobie przypomnę, opracuję przewodnik: "Szpinakowym szlakiem gastronomicznym", albo "Gastronomia szpinakowa", albo "Turystyka szpinakowa". Coś w tym stylu.  

      A tymczasem jeszcze długi spacer po miejskim ogrodzie. Panowie zmiatali z alejek liście. W samym centrum dokładnie zgrabione wokół fontanny, aż żal było przechodzić, żeby nie zadeptać równiutko wyrysowanych szlaczków zębatych grabi. W bocznej alejce natrafiłam na instalację promującą książkę. Ciekawa i zachęcająca ekspozycja z cytatami. 

      Na koniec pierwszego dnia pobytu wieczorem w hotelu rozważałam jak się ma cena za pokój do warunków i wystroju. 185 zł za pokój bez śniadania to jednak drogo. W tym roku bywałam już w tańszych hotelach i z wliczonym w cenę śniadaniem. I co z tego, że w pokoju jest czajnik bezprzewodowy, gdy kranik nad umywalką jest taki niziutki, że nabrać wody sięv  nie da. W ogóle zastanawiam się, skąd te hotele biorą te mikroskopijne umywaleczki, z których wszystko spada i nic się na nich położyć nie da. To chyba specjalna jakaś hotelowa linia produkcyjna. Nie dość, że bez śniadania, to ani kawy, ani herbaty w pokoiku nie ma. Ba, cały hotel nie ma ani barku, ani restauracji. To chyba nie jest współczesny standard. W byle hostelu zawsze jest kawa i herbata, często po kilka rodzajów, dodatki. A tutaj czas się zatrzymał, za to ceny całkiem aktualne. W łazience brak haczyków, żeby ręczniki powiesić. No cóż, mają dobrą lokalizację, ale to nie wystarczy, żebym chciała się tutaj kolejny raz zatrzymać.

       Następnego dnia udałam się jeszcze do znajomej kawiarni, potem na pocztę, gdzie na kartki z pozdrowieniami pani przybiła mi okrągłą pamiątkową pieczęć. Podobno od tego roku dopiero ją wprowadzono jako pamiątkę turystyczną. Jeszcze przejście przez Stare Miasto, a tam załapałam się na darmową wystawę grafiki i ex librisów nieżyjącego już grafika. Bardzo ciekawa. Okazało się, że znalazłam ex libris osoby, którą znam osobiście. Grafiki za to w typie animalistyczno-architektonicznym. Wiele zabawnych. Dostałam katalog ze zdjęciami wybranych grafik. Też za darmo. Oglądałam i  czytałam w trakcie podróży powrotnym busem. I cieszyłam się, że nikomu nie zawracałam głowy, spokojnie delektując się czasem tylko dla siebie. 

Temat i tematy

      Tematem z wielkiej litery są ostatnie wydarzenia w szkołach. Agresja, napady, ataki z nożami, jedna ofiara śmiertelna - zginęła woźna - i kilkanaście osób rannych. Rozrzut wydarzeń niemal na cały kraj, bo ataki uczniowskich nożowników nastąpiły w kilku szkołach, a w kilku innych zawczasu osoby planujące coś niedobrego zostały zidentyfikowane i zatrzymane. Wczoraj rzekomo miał być krwawy piątek, wszędzie posłano policyjne patrole. Zaaresztowano kilkadziesiąt osób. W Internecie można znaleźć mapkę z miejscowościami, gdzie do ataków w ostatnim tygodniu doszło i gdzie zatrzymano podejrzanych uczniów, którzy albo przyszli do szkoły z nożami, albo formułowali groźby, zapowiadając, że zamierzają coś zrobić. 13-latki, 15-latki, 17-latki, 19-latki. Ci ostatni to już mogą odpowiadać jak dorośli. Zabójstwa w miejscowości Leszczydół-Nowiny dokonał 15-latek. 

      Temat rzeka. Nie da się go ująć w kilku zdaniach na blogu. W dodatku, co osoba, to inne zdanie. Psychologowie swoje, prawnicy swoje, policja swoje, pedagodzy swoje, rodzice swoje... Nie będę wchodzić w kompetencje każdej z tych grup i polemizować, bo zwyczajnie mi się nie chce, a poza tym nie ma to sensu. Bo można mieć jakieś tam zdanie na temat tych wydarzeń, wiele osób wypowiada się sensownie, ale rzecz rozbija się o to, że wymienione wyżej środowiska diagnozują sytuację od strony objawów: zdarzyło się i co z tym zrobić. Jak w przypadku przeziębienia: leczenie objawowe. Nie ma innego. 

      Będą się teraz mnożyć psychologiczne i prawnicze teorie, wyjaśnienia, procedury przeciwdziałania, zapobiegania, patrole policyjne, pogadanki w szkołach... Cała para w gwizdek. Naprawdę wkurza mnie to, że gdy w przeszłości i nawet całkiem niedawno miały miejsce tragiczne wydarzenia, jak to gdy 12-latka zamordowała 11-letnią koleżankę ze szkoły, organizowano tak zwane marsze milczenia. Skąd się ten poroniony pomysł wziął, nie pamiętam, ale od lat te marsze milczenia podnoszą mi ciśnienie. Dlaczego? Bo w takich przypadkach nie należy milczeć, ale właśnie krzyczeć. Doszło do tragedii, absurdalny atak, śmierć, która wymyka się logicznemu myśleniu i marsz milczenia dla uczczenia ofiary? To milczeniem mamy zwalczać przemoc? Już w samym założeniu jest to tak absurdalne, że dziwię się, że ludzie wierzą, że to coś da. Uważam przeciwnie: należy krzyczeć, nagłaśniać, protestować... a nie w milczeniu maszerować i dumać sobie o złym świecie. 

      Współczesne piękne teorie wychowawcze i może nawet szerzej, zasady życia społecznego wyrugowały jedną elementarną rzecz: kształtowanie charakteru. Te wszystkie zasady: od nawoływania do reagowania na przejawy przemocy po oddawanie butelek na kaucję to są tylko nawyki. System nawykowego zachowania premiowanego w różny sposób. Zachęcanie młodzieży do wolontariatu w zamian za lepszą ocenę ze sprawowania, za jakieś profity, za dyplom na koniec roku, zachęcanie obywateli do segregowania śmieci w zamian za niższy koszt za odbiór śmieci - przecież o jest to samo, tylko w inne skali, a cel ten sam: wdrażanie nawyków. Ale to nie jest budowanie, kształtowanie charakteru! Nie oszukujmy się. W dzisiejszym systemie wartości społecznych nie ma czegoś takiego jak charakter. 

      Mieć ukształtowany charakter to nie to, co popularnie prymitywnie się rozróżnia jako bycie cholerykiem, sangwinikiem, flegmatykiem i tak dalej, czym wielu ludzi usprawiedliwia się, że tacy już są, bo się tacy urodzili. Bzdura. Charakter to stabilny i spójny system przekonań i wyznawanych wartości. Na przykład nigdy nie zgadzałam się z potocznym powiedzeniem, że okazja czyni złodzieja. Kolejna bzdura. Bo gdy ktoś ma ukształtowany charakter, w którym mieści się zasada poszanowania cudzej własności, nigdy nie weźmie tego, co do niego nie należy. Nawet gdyby leżało za progiem domu. Najpierw będzie szukał właściciela. Ci, którzy wykorzystują okazje i wezmą nie swoją rzecz, to dla mnie właśnie ludzie bez charakteru. 

     I tak samo widzę sprawę z tak zwanym hejtem w Internecie. Ludzie mający stabilny charakter, ukształtowany na wartościach, nie będą pisali hejterskich komentarzy. Właśnie dlatego, że ten charakter mają: stabilny i spójny system wartości. Zamiast mnożyć etaty psychologów w szkołach i nasyłać patrole, wypadałoby wrócić do podstaw, czyli kształtowania w dzieciach od najmłodszych lat właściwego charakteru, jako życiowej postawy. Tego dzisiaj nie ma nigdzie, ani w rodzinach, ani w szkołach, ani w szeroko pojętym życiu społecznym. Bo nie służy temu zlikwidowanie prac domowych, które poza aspektem edukacyjnym kształtowały też systematyczność i odpowiedzialność za swoje wyniki; nie służy temu powiadamianie rodziców przez dziennik elektroniczny co dziecko ma przynieść do szkoły, np. że ma przynieść na plastykę jakiś karton, nożyczki czy coś tam jeszcze, bo to zdejmuje odpowiedzialność z dziecka za to, żeby pamiętało, co ono ma mieć w szkole i co ono samo ma spakować do plecaka. W ogóle gdy czytam dzisiaj, jak to mamy pilnują, żeby spakować dziecku plecak do szkoły, jestem przerażona skalą niesamodzielności dzisiejszych dzieci. Od pierwszej klasy podstawówki sama pakowałam swój plecak, to nie jest zadanie rodziców. Jak zapomniałam wziąć stroju na w-f czy bloku rysunkowego na plastykę, czy czegoś tam jeszcze, to trudno, ponosiłam konsekwencje, ale to był mój błąd, a nie że matka na telefon urywa się z pracy i dowozi dziecku, bo czegoś zapomniało i wpada w histerię. 

      Nie ma dzisiaj nauki odpowiedzialności za własne czyny. No nie wiem, jaka to krzywda by się działa i jakie prawo zostałoby pogwałcone, gdyby po pomazaniu szkolnej ławki uczeń sam tę ławkę musiał umyć. Ale nie, robi się pogadanki, spotkania z psychologiem, a ławkę myje sprzątaczka. I jak to dziecko ma się nauczyć odpowiedzialności za swoje czyny? W pewnej szkole jeden uczeń drugiemu rozkręcił śrubki w rowerze. Wezwano rodziców, psychologa, pedagoga, chyba nawet policjanta. Afera trwała przez dwa tygodnie. Kurde! Wystarczyło kazać mu skręcić to z powrotem i tyle. Zajęłoby mu to czasu więcej niż rozkręcanie, ale nauczyłoby odpowiedzialności: zniszczyłeś - napraw. Następnym razem by się zastanowił czy warto. 

      W przypadku hejtu między dziećmi, w razie wykrycia autora, kazałabym takiej osobie tyle razy napisać przeprosiny i miły pochwalny komentarz, ile razy napisała wcześniej hejterski wpis. Rozesłał ktoś 50 brzydkich wpisów na czyjś temat, niech tyle samo razy wyśle przeprosiny i do tych samych adresatów. Oczywiście inaczej należy traktować wpisy wzywające do przemocy, ale nikt od razu takich nie formułuje. Zaczyna się w młodszym wieku od takich najpierw prześmiewczych hasełek i od tego trzeba zacząć, a nie reagować dopiero, gdy coś się wydarzy. Wtedy jest już za późno. 

     Jak wspomniałam, to jest Temat teraz już z wielkiej litery, nie da się go podsumować w kilku akapitach. Wszelkie dyskusje zaś uważam za spóźnione o parę lat. Nic nie dadzą lamenty, tylko na prywatny użytek można sobie w domu pobiadolić. 

     Na koniec inny temat. Ważny i również od lat znany,  ale cóż, wciąż niewiele w jego zakresie się dzieje. Przeczytałam, że wykluczenie komunikacyjne dotyczy od 10 do 14 milionów osób. I nie chodzi o dzieci, tylko osoby dorosłe, w związku z tym są to potencjalni wyborcy. Ciekawa jestem, która partia wreszcie zechce zająć się tą sprawą, zaproponuje rozwiązanie, zyskując tym samym potencjalnych kilka milionów głosów. Na razie nie widzę takiej odważnej. 

     I ciekawostka. Królowa Tajlandii Suthida została pilotem myśliwca Gripen. Królowa przeszła odpowiednie szkolenie, ma też licencję na pilotowanie samolotów pasażerskich Boeing 737 - 400 i 737 - 800. Latała na nich jako drugi pilot w czasie delegacji rządowych.  

Dokąd nie pojechałam

      Zaplanowałam wycieczkę. Kupiłam bilet na pociąg, zarezerwowałam hotel, opracowałam sobie harmonogram atrakcji na dwa dni i powrót nieco okrężną drogą. Plecak spakowany. Kierowca, który ma mnie podwieźć na stację, gotowy. Jadę. 

     Nie, nie jadę. Owszem na stację dotarłam, ale pociąg nie dojechał. Zostałam z niewykorzystanym biletem. Na szczęście rezerwację w hotelu dało się bezkosztowo anulować. Zamiast atrakcji powrót do domu i kawa z domowego ekspresu. No cóż, skoro to miała być podróż retro w atmosferę lat 80-tych, to należało się spodziewać, że z pociągiem będą "atrakcje" na miarę tamtych czasów: awaria, opóźnienie, dezorientacja. A ja chciałam jechać koleją retro w czasy współczesne. Co za naiwność! 

      Nigdy nie byłam fanką podróży koleją, mimo że już jako dwulatka jeździłam z rodzicami od gór do Bałtyku. Potem w latach młodości ze wschodu na zachód i ponownie z południa na północ. Czyli wzdłuż i wszerz kraju. Aczkolwiek nie całego, bo w Szczecinie nie byłam. Zdarzało się, że plecak wrzucałam oknem w życzliwe ręce, a sama wciskałam się jak śledź, aby tylko dało się za mną zamknąć drzwi. Bywało, że pomagaliśmy komuś oknem wysiadać, a za nim wyrzucaliśmy plecak. Jechałam pół doby siedząc na plecaku w przejściu, albo całą noc drzemiąc na stojąco w ścisku. Było i tak, że po całonocnej podróży - przy mniejszym obłożeniu, gdy akurat przejście było luźne - jakiś nadgorliwy podróżny zaplanował o szóstej rano wszystkich obudzić i szedł od przedziału do przedziału, otwierał drzwi i darł ryja, że wstaje dzień. Gdy otworzył nasz przedział, wydarłam się na niego jeszcze głośniej, żeby zamknął japę i dał ludziom spać. O dziwo, pomogło, uspokoił się. 

      Bywało, że jadąc w nieznane miejsce, w ostatniej chwili, gdy pociąg miał już odjeżdżać dalej, zorientowałam się, że to moja stacja. Porwałam plecak, kurtkę i sprintem do drzwi, wyskakuję na peron w środku zimy, - 20 stopni, w samej bluzce, z kurtką w ręce, ale zdążyłam. Sama się dziwię, że nawet tych kilka przygód kolejowych mam, choć nie jeździłam dużo, bo nie lubiłam. Nie wiem, co mnie podkusiło, że gdy zobaczyłam projekt wypuszczenia w trasę taboru kolejowego z lat 80-tych jako IC Nieśpieszny na uczczenie 100-lecia polskiej kolei, postanowiłam wyruszyć na wycieczkę w przeszłość. Jest stara lokomotywa, jest jeden wagon 1 klasy i chyba dwa albo trzy 2 klasy, jest WARS. Kibelek jak w dawnych latach - z otwieraną klapką na tory, korzystać można tylko w czasie jazdy. W WARS-ie chleb ze smalcem i ogórkiem, kawa zbożowa... Opisywano, że tabor odnowiony, nowe obicia, ale w stylu dawnych lat. 

      Organizatorzy opracowali trasy dla każdego województwa i pociąg jeździ już od kwietnia, ale się spóźniłam, przegapiłam wcześniejsze trasy i nie zostało mi za wiele do wyboru. Ostatecznie niemal w ostatniej chwili wybrałam podróż nieco sentymentalną: Rzeszów - Chełm. Ten pociąg nazwano Roztoczanin, miał jechać do Włodawy, ale wzięłam bilety na trasę skróconą, nawet nie od samego Rzeszowa, bo nie dałabym rady rano dojechać. A do Chełma dlatego, że byłam tam ostatni raz ponad 20 lat temu i chciałam zobaczyć, co się zmieniło. Zaplanowałam sobie tam na miejscu przejście podziemną trasą kopalni kredy, a nocleg zarezerwowałam też sentymentalnie - w hotelu Lwów. Kilkakrotnie dawnymi czasy właśnie z Chełma wyjeżdżałam do Lwowa. Ale gdybym wiedziała, że pociąg będzie miał awarię, to z pewnością do Rzeszowa bym zdążyła. A tak sterczałam na tej stacji niemal w szczerym polu poza miastem i nie wiedziałam, ile będę jeszcze czekać. Jakieś pół godziny po planowanym czasie przyjazdu padło ogłoszenie przez szczekaczkę, że pociąg ma opóźnienie, bagatela, 170 minut! Ludzi na peronie było kilkadziesiąt osób, przyjechali specjalnie, żeby zobaczyć sobie stary pociąg. Po komunikacie rozeszli się  zawiedzeni, że atrakcji nie będzie. Nikt nie będzie trzy godziny czekał. 

       Opóźnienie oznaczało, że na wejście do kopalni nie zdążę, po cóż więc mam tu sterczeć? Poza tym była niedziela, kiedy dużo połączeń nie jest realizowanych. Gdyby się okazało, że pociągu wcale nie będzie, nie mogłabym w ogóle wrócić do domu. Mój kierowca przecież nie będzie ze mną tutaj stał nie wiadomo ile. I tak oto nigdzie nie pojechałam, tylko po godzinie zastanawiania się wróciłam do domu. Ostatecznie okazało się później, że pociąg pojechał, ale miał prawie cztery godziny opóźnienia. Podobno zepsuła się lokomotywa i sprowadzali inną. I tak to nie udała mi się wycieczka w stylu retro. 

co może pójść nie tak

       W nieudanej egzekucji Christy Pike nie nastąpiło to, czego wszyscy oczekiwali - śmierć skazanej.  Mimo podania podwójnej dawki pentobarbitalu Christa Pike przeżyła i w ciężkim stanie znajduje się w szpitalu. Jak z punktu widzenia prawa ocenić to, co się wydarzyło? Skazana przeżyła wykonanie wyroku śmierci. Zgodnie z procedurą, jeśli pierwsza dawka nie zadziała, podaje się drugą. Pike dostała drugą i nadal żyje. Procedura nie przewiduje podania trzeciej dawki. Zgodnie z prawem więc został na niej wyrok wykonany. A przecież prawo nie przewiduje sądzenia dwa razy z tego samego oskarżenia, za ten sam czyn, więc chyba tak samo można się zastanawiać, czy dozwolone jest ponowne wykonanie wyroku śmierci, jeśli pierwsze nie było udane. 

       W pierwszej chwili komentarze były takie, że na Pike nadal ciąży wyrok śmierci, więc po ewentualnym doprowadzeniu jej stanu zdrowia do samodzielnego funkcjonowania (co i tak słabo rokuje w tej chwili, bo mogły zajść nieodwracalne zmiany w mózgu), nic nie stoi na przeszkodzie - z punktu widzenia prawa, rzecz jasna - aby ponownie wyrok wykonać. Zanim do tego dojdzie, toczy się dyskusja, a obrona będzie zapewne wnosiła o zmianę wyroku na dożywocie. Na razie gubernator Tennessee wstrzymał wszystkie egzekucje i zlecił przeprowadzenie szczegółowej analizy, co poszło nie tak. Michael Graczyk, emerytowany reporter Associated Press, który był świadkiem co najmniej 500. egzekucji powiedział, że nigdy nie był świadkiem wykonania wyroku śmierci, które zakończyłoby się niepowodzeniem. Z reguły skazany traci przytomność bardzo szybko, do  kilku minut, a ostateczne stwierdzenie śmierci zostaje ogłoszone po pół godzinie do 40 minut. 

      W sprawie Pike wypowiadają się prawnicy i medycy oraz świadkowie wydarzenia. Od dawna było wiadomo, że mogą być problemy z wkłuciem i założeniem wenflonu ze względu na słabe żyły skazanej. Jej adwokaci twierdzą, że znaleźli co najmniej siedem igieł koło stanowiska, gdzie wykonywano wyrok. Poza tym, jak opowiada Graczyk, samego zakładania wenflonu świadkowie nie oglądają, są dopuszczeni dopiero po jego założeniu, więc tak naprawdę nie wiadomo, co się stało. Lekarze twierdzą, że na skutek nietrafienia w żyłę śmiertelny środek zamiast płynąć z krwią, rozlał się po tkankach wewnętrznych powodując rozległe oparzenia obu przedramion Pike. Jest to tym bardziej możliwe, że wkłucia i wykonania wyroku nie dokonują lekarze ani pielęgniarki, gdyż prawo tego zabrania. Nie są to wiec osoby zawodowo zajmujące się iniekcjami. Prawdopodobieństwo, że będą takie osoby miały problem ze znalezieniem problematycznych żył jest więc spore. Istnieje też możliwość, że podany środek był zwyczajnie przeterminowany. Zakłady karne borykają się z problemem dostępu do uśmiercających preparatów od koncernów farmaceutycznych, w tę niszę wchodzą nieuczciwi sprzedawcy, którzy oferują przeterminowane środki. 

      Kiedy systemie publicznej sprawiedliwości funkcjonował zawód kata, a wyroki wykonywał on publicznie na rynku miasta, musiał być fachowcem stale doskonalącym swoje umiejętności, żeby samemu nie popaść w niełaskę rozłoszczonego tłumu. Zgromadzona publiczność oczekiwała perfekcji. Tłum nienawidził partaczy. W 1811 roku we Wrocławiu sprowadzony z Legnicy kat po dwóch cięciach nie pozbawił skazańca głowy i nawet za trzecim razem mu się to nie udało. Wściekły tłum o mało nie zlinczował kata nieudacznika, a jego dzieło dokończył obecny na miejscu kat wrocławski. Mistrzowie katowskiego fachu byli bardzo poszukiwani i wynajmowi przez miasta, które samodzielnego stanowiska dla kata nie miały. Kat z własnymi utensyliami jeździł więc tam, gdzie go najmowano do wykonania wyroku i najczęściej słono sobie liczył za swoje usługi. Do ścięcia Anny Boleyn, swojej drugiej żony, Henryk VIII sprowadził kata wysokiej klasy aż z Francji, który pozbawił królową głowy jednym cięciem. 

       Kto natomiast w sytuacji Christy Pike poniesie odpowiedzialność za nieudaną egzekucję i jakie konsekwencje przyniesie samej skazanej, jeszcze nie wiadomo. Na razie paradoksalnie można powiedzieć, że przeżyła własną śmierć. W gruncie rzeczy jest to zdarzenie wstrząsające i rodzi pytanie, czy można na tej samej osobie dwa razy wykonywać wyrok śmierci. I kolejne pytanie: czy orzeczenie wyroku śmierci w sądzie automatycznie oznacza, że wykonuje się ten wyrok aż do skutku? 

      Zupełnie na marginesie pojawia się zaś wątpliwość sensu zwlekania z wykonaniem wyroku aż 30 lat. Dlaczego skazani przebywają w celi śmierci przez tyle lat?  

coś się pokiełbasiło

      Neurolog mówi, że w miarę, w miarę, choć wyniki jakie były, takie są, czyli przez trzy miesiące kuracji nie drgnęło ani odrobinę. Nawe...